هوش مصنوعی میتواند به صداها واکنش نشان دهد، احساسات را تشخیص دهد، خود را با محیط اطراف سازگار کند و رفتاری از خود نشان دهد که شباهت زیادی به واکنشهای انسانی دارد. با این حال، مردم همچنان در پذیرش این موضوع که چنین رفتارهایی نشاندهنده آگاهی هستند، تردید دارند.
مطالعهای جدید از دانشگاه لودویگ ماکسیمیلیان مونیخ (LMU) نشان میدهد حتی زمانی که یک سیستم هوش مصنوعی و یک انسان در شرایط کاملاً یکسان، دقیقاً رفتار مشابهی از خود نشان میدهند، افراد هوش مصنوعی را کمآگاهتر ارزیابی میکنند. این تفاوت زمانی که از شرکتکنندگان درباره «آگاهی از محیط» یا «هوشیاری» سؤال شد، بسیار کمتر بود؛ موضوعی که نشان میدهد نحوه توصیف عاملهای مصنوعی میتواند تأثیر زیادی بر برداشت افراد از تواناییهای ذهنی آنها داشته باشد.
رفتار شبیه انسان به معنای آگاهی شبیه انسان نیست!
این مطالعه که در مجله علمی کگنیشن (Cognition) منتشر شده، به سرپرستی دکتر لوئیس لونگین (Louis Longin) از گروه فلسفه ذهن دانشگاه لودویگ ماکسیمیلیان مونیخ و با همکاری دکتر بهادر بهرامی (Bahador Bahrami)، پروفسور اوفلیا دروی (Ophelia Deroy) و دیگر پژوهشگران انجام شده است. محققان قصد داشتند قضاوت افراد درباره رفتار را از قضاوت آنها درباره آگاهی جدا کنند.
لونگین میگوید:
در حالی که مطالعات قبلی معمولاً از افراد میپرسیدند که آیا هوش مصنوعی واقعاً دارای حالات ذهنی است یا خیر، مطالعه ما نخستین پژوهشی است که بهطور مستقیم مقایسه میکند افراد چگونه همان حالات ذهنی را به هوش مصنوعی و انسانهایی نسبت میدهند که در شرایط یکسان، دقیقاً رفتار مشابهی دارند.
این تیم پژوهشی نزدیک به ۱۱۰۰ شرکتکننده را در مطالعه خود وارد کرد. برخی از شرکتکنندگان سناریوهای کوتاهی درباره عاملهای مصنوعی را مطالعه کردند که میزان واکنش آنها به اتفاقات اطرافشان متفاوت بود؛ برای مثال، واکنش به صداها یا وضعیت عاطفی افراد دیگر. گروه دیگری از شرکتکنندگان همان سناریوها را با شخصیتهای انسانی خواندند. سپس از شرکتکنندگان خواسته شد میزان آگاهی یا هوشیاری هر شخصیت نسبت به محیط اطرافش را ارزیابی کنند.
واکنشپذیری امتیاز آگاهی را افزایش داد، اما یک شکاف همچنان باقی ماند
هم در مورد انسانها و هم در مورد هوش مصنوعی، واکنشپذیری بیشتر باعث افزایش امتیاز آگاهی و هوشیاری شد. بهطور کلی، عاملی که واکنش شدیدتری به محیط اطراف خود نشان میداد، دارای وضعیت ذهنی غنیتری در نظر گرفته میشد.
اما زمانی که از شرکتکنندگان مشخصاً درباره «آگاهی» پرسیده شد، الگو بهطور قابلتوجهی تغییر کرد. حتی واکنشپذیرترین سیستم هوش مصنوعی نیز نسبت به کمواکنشترین انسان، آگاهی کمتری داشت. در مقابل، در مورد «هوشیاری» یا «آگاهی از محیط»، تفاوت بسیار کوچکتر بود و عاملهای مصنوعی و انسانی امتیازهای بسیار مشابهی دریافت کردند.
لونگین، نویسنده اصلی مطالعه، میگوید:
نگرانی فزایندهای در بحثهای عمومی وجود دارد که مردم با دیدن رفتارهای شبیه انسان از هوش مصنوعی، این سیستمها را دارای حالات ذهنی مشابه انسان در نظر بگیرند. اما ما با تصویری بسیار پیچیدهتر روبهرو شدیم: مردم نسبتاً راحت میپذیرند که یک هوش مصنوعی متوجه اتفاقات میشود و از محیط اطراف خود آگاه است. بااینحال، زمانی که صحبت از واژه “آگاهی” به میان میآید، مرز مشخصی ترسیم میکنند. مردم حتی زمانی که رفتار هوش مصنوعی و انسان کاملاً یکسان است، همواره آگاهی کمتری را به هوش مصنوعی نسبت میدهند.
چرا واژه «هوشیاری» تصویر متفاوتی ایجاد میکند؟
این تفاوت ممکن است به نحوه تفسیر خود این اصطلاحات مربوط باشد. «هوشیاری» میتواند به توانایی یک عامل برای دریافت اطلاعات از محیط و واکنش نشان دادن به آن اشاره داشته باشد؛ در حالیکه «آگاهی» اغلب مفهومی فراتر دارد و به تجربه ذهنی و درونی اشاره میکند.
اوفلیا دروی، فیلسوف و یکی از نویسندگان ارشد این مطالعه، میگوید:
ممکن است برای اشاره به هوش مصنوعی از اصطلاحات مربوط به حالات ذهنی استفاده کنیم، اما شاید دلیلش این باشد که واژههای بهتری در اختیار نداریم. به هر حال، هوش مصنوعی برای رفتار و صحبت کردن مانند انسان آموزش دیده است و بنابراین استفاده از چنین توصیفهایی طبیعی به نظر میرسد.
نتایج نشان میدهد که قضاوت افراد درباره هوش مصنوعی به این بستگی دارد که آیا آنها در حال بررسی «آگاهی قابل مشاهده» هستند یا «تجربه ذهنی و آگاهی درونی».
زبان میتواند برداشت ما از هوش مصنوعی را شکل دهد
این تمایز اهمیت زیادی دارد، زیرا واژههایی مانند «آگاه»، «هوشیار» یا «دارای قصد» میتوانند برداشتهای کاملاً متفاوتی درباره وضعیت ذهنی یک سیستم هوش مصنوعی ایجاد کنند.
بهادر بهرامی، یکی دیگر از نویسندگان ارشد این مطالعه و متخصص علوم اعصاب اجتماعی، میگوید:
مطالعه ما درباره نحوه صحبت کردن درباره هوش مصنوعی درسهای مهمی به ما میدهد. شرکتها و خبرنگاران اغلب از توصیفهای اغراقآمیز درباره مدلهای هوش مصنوعی استفاده میکنند و به آنها نیت، برنامه یا حتی وجدان اخلاقی و تردید نسبت میدهند. یافتههای ما نشان میدهد قضاوتهای روزمره مردم بسیار دقیقتر است: افراد هوش مصنوعی و انسانها را صرفاً در یک مقیاس ذهنی یکسان قرار نمیدهند. بااینحال، این مرز به واژههایی که استفاده میکنیم نیز بستگی دارد. در مورد توصیفهای خنثیتری مانند “هوشیاری”، این تفاوت تا حد زیادی از بین میرود. بنابراین، انتخاب واژهها اهمیت زیادی دارد.
منبع: Scitechdaily

