سیارک چیکشلوب (Chicxulub)، سنگ فضایی که ۶۶ میلیون سال پیش به منطقه‌ای که اکنون مکزیک نامیده می‌شود برخورد کرد، دهانه‌ای عظیم از خود به جا گذاشت اما تقریباً هیچ اثری از خودش باقی نماند. این برخورد، سنگ فضایی را تبخیر کرد و باعث انقراض دسته‌جمعی شد که ۷۵ درصد از گونه‌های زمین، از جمله دیپلوکوس‌ها و سایر دیناسورهای غیرپرنده را از بین برد. برای درک اینکه چه چیزی به زمین برخورد کرده است، دانشمندان مجبور شده‌اند ردپاهای بسیار ریزی را که در لایه نازکی از خاک رس در سراسر جهان حفظ شده است، بررسی کنند.
تحلیل جدیدی از این ردپاها به یک متهم غیرمعمول و نادر اشاره دارد: شهاب‌سنگی به نام CO chondrite! این شهاب‌سنگ به خانواده بزرگ‌تری معروف به کندریت‌های کربندار تعلق دارد که تنها ۵ درصد از شهاب‌سنگ‌های نمونه‌برداری‌شده روی زمین را تشکیل می‌دهند. کندریت‌های CO تنها بخش کوچکی از آن خانواده را شامل می‌شوند.
شناسایی این سنگ همچنین به پژوهشگران کمک می‌کند تا بررسی کنند چه چیزی این برخورد را تا این حد مرگبار کرده است. کندریت‌های CO در مقایسه با سایر کلاس‌های شهاب‌سنگ، گوگرد نسبتاً کمی دارند، که باعث می‌شود گوگرد حمل‌شده توسط جسم برخوردی، عامل اصلی کم‌احتمال‌تری برای انقراض باشد. پژوهشگران در عوض به آوارهای ظریفی اشاره می‌کنند که بر اثر این برخورد به جو زمین پرتاب شده‌اند.
ردپای نیکل، هویت شیء برخوردی را محدودتر می‌کند
اندازه این شیء برخوردی حدود ۱۰ تا ۱۵ کیلومتر (۶ تا ۹ مایل) بود و با سرعتی تخمینی حدود ۶۴,۰۰۰ کیلومتر بر ساعت (۴۰,۰۰۰ مایل بر ساعت) برخورد کرد. دهانه چی‌کسلوب حاصل از این برخورد، اکنون در زیر شبه‌جزیره یوکاتان مکزیک مدفون شده است، در حالی‌که خاک رس رسوب‌کرده بر اثر این برخورد، رکوردی از برخورد را بسیار فراتر از خود دهانه ارائه می‌دهد.
پژوهشگران در موسسه فیزیک کره زمین و دانشگاه پاریس، نمونه‌هایی از آن خاک رس را که طی سال‌ها جمع‌آوری شده بود، بررسی کردند. آن‌ها اندازه‌گیری‌های بسیار دقیقی از ایزوتوپ‌های نیکل (اشکالی از این عنصر با جرم‌های متفاوت) انجام دادند تا ترکیب شیء برخوردی را محدودتر کنند. این یافته‌ها در ۱۷ ژوئیه ۲۰۲۶ در مجله Science Advances توسط تیمی شامل دانشگاه بریتیش کلمبیا (UBC) و پژوهشگرانی در پاریس، بروکسل و وین منتشر شد.
دکتر فیلیپ کلایز، استاد دانشگاه آزاد بروکسل که به عنوان استاد مهمان در UBC روی این مطالعه کار کرده است، می‌گوید:
این یک کار چالش‌برانگیز است. تنها بخش بسیار کوچکی از پرتابه در لایه خاک رس KT کُره زمین حفظ شده است، زیرا کل شهاب‌سنگ هنگام برخورد تبخیر شد.
آن لایه خاک رس KT نشان‌دهنده رویداد انقراض کرتاسه-پالئوژن است. کلایز در حال بازدید از مرکز اقیانوسی، زمین‌شناسی و علوم جوی در دانشگاه بریتیش کلمبیا است.
گوگرد کمتر، توجه را به سمت آوارها جلب می‌کند
اندازه‌گیری‌ها مشخصاً به کندریت‌های کربندار از کلاس اورنانس اشاره دارند که نام کامل کندریت‌های CO است. این شهاب‌سنگ‌ها از جمله دست‌نخورده‌ترین و دست‌اول‌ترین مواد در منظومه شمسی هستند.
کلایز می‌گوید:
کندریت‌های کربندار کلاس اورنانس قطعاً مانند شهاب‌سنگ‌های معمولی که در مجموعه موزه یافت می‌شوند، نیستند.
ترکیب شیمیایی آن‌ها شامل مقادیر نسبتاً کمی از مواد فرار است؛ موادی که به راحتی به گاز تبدیل می‌شوند. کلایز توضیح می‌دهد که این امر چگونه بر برداشت او از انقراض تأثیر می‌گذارد.
«یک کندریت CO حاوی عناصر فرار بسیار کمتری مانند کربن، روی، آب و به‌ویژه گوگرد نسبت به سایر کلاس‌های شهاب‌سنگی است که تاکنون روی زمین کشف کرده‌ایم. این موضوع نظریه ما را در مورد عامل رویداد انقراض تغییر نمی‌دهد، اما احتمال اینکه گوگرد موجود در شیء برخوردی علت اصلی بوده باشد را کاهش می‌دهد. آوارهای ظریفی که به جو پرتاب شدند، عامل اصلی بوده‌اند.»
منشاء شیء برخوردی همچنان نامشخص است. منابع احتمالی شامل مناطق دوردست منظومه شمسی بیرونی سرشار از آوار یا بخش بیرونی کمربند سیارکی در نزدیکی مشتری است.
کلایز می‌گوید:
مورد برخورد قرار گرفتن توسط چنین پرتابه نادر و دوردستی واقعاً نشان می‌دهد که دیپلوکوس‌ها و سایر دیناسورها چقدر بدشانس بودند.
منبع: Scitechdaily
