خواب ممکن است بر چگونگی تاثیر ژن‌ها بر آلزایمر نقش داشته باشد!

خواب ممکن است نقشی فراتر از کمک به ریکاوری مغز پس از یک روز شلوغ داشته باشد. تحقیقات جدید نشان می‌دهد که خواب همچنین می‌تواند بر نحوه شکل‌دهی ژن‌های خاص به اولین تغییرات مغزی مرتبط با بیماری آلزایمر اثر بگذارد.

دانشمندان دانشگاه «ادیت کووان» (ECU) دریافتند که الگوهای خواب ممکن است اثراتِ واریانت‌های (نسخه‌های) یک ژن دخیل در سیستم‌های پاک‌سازی مایعات و ضایعات مغز را تغییر دهند. این یافته‌ها می‌تواند به توضیح این موضوع کمک کند که چرا افرادی با ویژگی‌های خطرِ آلزایمر مشابه، همیشه سرعت یکسانی از تحلیل رفتن ساختار مغزی یا کاهش توانایی‌های شناختی را تجربه نمی‌کنند.

این مطالعه که به سرپرستی «مرکز سلامت دقیق» (CPH) در دانشگاه ECU انجام شد، بر روی ژن آکواپورین-۴ (AQP4) تمرکز داشت؛ ژنی که به تنظیم حرکت مایعات در بافت مغز کمک می‌کند.

ژن AQP4 ارتباط نزدیکی با فرآیندهای دفع ضایعات مغزی دارد که این فرآیندها در طول خواب فعال‌تر می‌شوند. تصور می‌شود این سیستم‌های پاک‌سازی به دفع ضایعات متابولیک، از جمله پروتئین‌های مرتبط با بیماری آلزایمر کمک می‌کنند؛ هرچند محققان هنوز در حال تلاش برای درک این موضوع هستند که این سیستم تا چه حد بر کاهش خطر ابتلا به این بیماری در انسان‌ها تأثیرگذار است.

دکتر «آلیشا میلیگان آرمسترانگ»، پژوهشگر این مطالعه، می‌گوید:

مطالعه ما نشان می‌دهد افرادی که حامل واریانت‌های خاصی از ژن AQP4 هستند، در صورت داشتن خواب کوتاه‌تر، کاهش سریع‌ترِ ماده خاکستری مغز را تجربه می‌کنند.

موضوع فقط این نیست که شما چه ژن‌هایی را در بدن خود حمل می‌کنید؛ بلکه چگونگی تعامل این ژن‌ها با جهان اطرافتان اهمیت دارد. یک نسخه ژنتیکی یکسان بسته به کیفیت خواب فرد، می‌تواند محافظت‌کننده یا آسیب‌رسان به نظر برسد. این موضوع بسیار مهم است، زیرا خواب یکی از معدود عوامل قابل تغییری است که مردم واقعاً می‌توانند روی آن اقدام عملی انجام دهند.

محققان ۱۳ واریانت رایج ژن AQP4 را بررسی کردند و آن‌ها را با عادت‌های خوابِ خوداظهاریِ شرکت‌کنندگان، اسکن‌های مغزی و عملکرد شناختی آن‌ها مورد مقایسه قرار دادند.

یک مشکل خواب یکسان ممکن است روی همه افراد به یک اندازه تأثیر نگذارد

یافته‌های این پژوهش نشان داد که خواب کوتاه‌تر با از دست رفتن سریع‌ترِ ماده خاکستری در برخی از شرکت‌کنندگان مرتبط است. در برخی دیگر، دیرتر به خواب رفتن (مدت زمان طولانی‌تر برای به خواب رفتن) با تغییرات ساختاری مرتبط با کاهش حجم مغز ارتباط داشت.

یافته‌های شناختی نیز بسته به پروفایل ژنتیکی افراد متفاوت بود. در میان افرادی که اختلالات خواب را گزارش کرده بودند، عملکرد شناختی آن‌ها در طول زمان بسته به اینکه کدام نسخه از ژن AQP4 را حمل می‌کردند، به شکل متفاوتی تغییر کرد.

این تفاوت بسیار حائز اهمیت است، زیرا نشان می‌دهد که کم‌خوابی یا خواب بی‌کیفیت ممکن است از طریق یک مسیر واحد و یکسان بر تغییرات مرتبط با آلزایمر تأثیر نگذارد. یک الگوی خواب که برای یک گروه ژنتیکی خاص بسیار مضر به نظر می‌رسد، ممکن است در گروهی دیگر تأثیر ضعیف‌تر یا متفاوتی داشته باشد.

دکتر «تنیل پورتر»، یکی دیگر از پژوهشگران این مطالعه، می‌گوید:

ما برای مدت‌ها می‌دانستیم که خواب نامناسب و خطر ابتلا به آلزایمر با هم مرتبط هستند. آنچه این تحقیق نشان می‌دهد این است که به جای فرض اینکه همه افراد در معرض خطر مسیر یکسانی را طی می‌کنند، ممکن است به رویکردی هدفمندتر و شخصی‌سازی‌شده‌تر برای پیشگیری از آلزایمر نیاز باشد. با این حال، ما هنوز در مرحله‌ای نیستیم که انجام تست‌های ژنتیکی را توصیه کنیم؛ یافته‌های ما باید در جمعیت‌های بزرگ‌تر و متنوع‌تر تکرار و تایید شوند.

گامی به سوی پیشگیری شخصی‌سازی‌شده‌تر

نتایج این تحقیق ثابت نمی‌کند که مشکلات خواب مستقیماً باعث بیماری آلزایمر می‌شوند، و همچنین این موضوع را تایید نمی‌کند که تغییر عادت‌های خواب می‌تواند خطرات ژنتیکی را کاملاً از بین ببرد یا معکوس کند. با این حال، این نتایج این احتمال را مطرح می‌کنند که مداخلات در بهبود کیفیت خواب در نهایت زمانی کارایی بهتری خواهند داشت که با زیست‌شناسی و بیولوژی خاص هر فرد سازگار و هماهنگ شوند.

محققان انجام کارآزمایی‌های بالینی مبتنی بر اطلاعات ژنتیکی را پیشنهاد داده‌اند تا بررسی شود آیا بهبود خواب می‌تواند خطر ابتلا به آلزایمر را کاهش دهد یا نتایج بلندمدت مغزی را در افراد دارای نسخه‌های خاص ژن AQP4 تغییر دهد یا خیر.

چنین مطالعاتی همچنین می‌توانند مشخص کنند که از میان مدت‌زمان خواب، کیفیت خواب، یا زمان مورد نیاز برای به خواب رفتن، کدام یک برای گروه‌های مختلف ژنتیکی بیشترین اهمیت را دارد.

پروفسور «سایمون لاوز»، مدیر مرکز سلامت دقیق (CPH)، در نهایت اشاره کرد:

این دستاورد ما را به درک این موضوع نزدیک‌تر می‌کند که چرا برخی افراد سریع‌تر از دیگران دچار افت عملکرد مغزی می‌شوند، حتی زمانی که روی کاغذ خطر ابتلای مشابهی دارند. شناسایی افرادی که بیشترین آسیب‌پذیری را دارند و کسانی که احتمالاً بیشترین بهره را از یک سبک زندگی خاص می‌برند، دقیقاً همان مسیری است که “پزشکی دقیق” (Precision Health) باید به سمت آن حرکت کند؛ به جای اینکه با همه افراد در معرض خطر آلزایمر به یک شیوه رفتار شود.

منبع: Scitechdaily