غذاهای آماده مصرف و خوراکی‌های نیازمند گرم کردن سریع، طی چند دهه گذشته بهطور فزاینده‌ای در رژیم‌های غذایی سراسر جهان رایج شده‌اند. با افزایش مصرف این محصولات بسیار فرآوری‌شده، پژوهشگران در تلاش بوده‌اند تا مشخص کنند آیا میزان امنی برای مصرف آن‌ها وجود دارد و خطرات سلامتی بلندمدت از چه نقطه‌ای آغاز می‌شوند.
یک تحلیل جامع بزرگ که در نشریه با دسترسی آزاد Family Medicine and Community Health منتشر شده است، نشان می‌دهد که مصرف بالاتر این غذاها با خطرات بیشتر مبتلا شدن به چند بیماری مزمن و مرگ به هر علتی مرتبط است. طی ۵۱ مطالعه انجام‌شده روی ۸,۸۱۹,۸۹۴ فرد بزرگسال، خطرات بهطور کلی با افزایش میزان مصرف، بالا رفته است.
خطرات بیشتر با هر ۱۰۰ گرم مصرف اضافه
غذاهای فوق‌فرآوری‌شده تحت فرآیندهای صنعتی گسترده‌ای قرار می‌گیرند و معمولاً حاوی طیف وسیعی از افزودنی‌ها هستند. این غذاها همچنین کالری، قند و نمک بالایی دارند، در حالی‌که فیبر، پروتئین، ویتامین‌ها یا مواد معدنی نسبتاً کمی تامین می‌کنند. اما درک رابطه آن‌ها با سلامتی نیازمند چیزی بیش از دانستن ترکیبات آن‌هاست؛ پژوهشگران می‌خواستند بررسی کنند که مقدار مصرفی افراد چگونه با شانس ابتلا به بیماری در طول زمان ارتباط دارد.
آن‌ها به دو روش به این پرسش پاسخ دادند: مقایسه افراد با مصرف بالاتر و پایین‌تر، و بررسی تغییرات خطر با هر میزان مصرف اضافی. برای حوادث قلبی-عروقی، مصرف بالاتر با ۲۴ درصد خطر بیشتر همراه بود. با نگاهی به مقادیر روزانه، هر ۱۰۰ گرم اضافی (حدود ۳.۵ اونس) با ۱۴ درصد افزایش خطر مرتبط بود. پیامدهای قلبی-عروقی بررسی‌شده شامل حملات قلبی، سکته مغزی، حملات ایسکمیک گذرا (که گاهی «سکته خفیف» نامیده می‌شود)، بیماری عروق کرونر و مرگ ناشی از بیماری‌های قلبی-عروقی بود.
این درصدها تفاوت‌های نسبی بین خطرات را توصیف می‌کنند؛ به این معنی نیست که ۲۴ یا ۱۴ درصد از افرادی که این غذاها را مصرف کرده‌اند، دچار حادثه قلبی-عروقی شده‌اند.
برای سرطان، این تحلیل مصرف بالاتر را با ۱۲ درصد خطر بیشتر مرتبط دانست، در حالی‌که هر ۱۰۰ گرم اضافی روزانه با ۴ درصد افزایش خطر همراه بود. پیامدهای سرطانی بررسی‌شده شامل مرگ ناشی از سرطان بود. مرگ به هر علتی نیز در میان افراد با مصرف بالاتر احتمال بیشتری داشت؛ به‌طوری که ۱۸ درصد خطر کلی بیشتر و ۳ درصد افزایش خطر با هر ۱۰۰ گرم مصرف روزانه اضافی ثبت شد.
یافته‌ها همچنین مصرف غذاهای فوق‌فرآوری‌شده را با مشکلات مربوط به قند خون، فشار خون و وزن بدن مرتبط دانستند. مصرف بالاتر با ۲۴ درصد خطر بیشتر ابتلا به سندروم متابولیک یا دیابت همراه بود. سندروم متابولیک گروهی از شرایط از جمله فشار خون و قند خون بالا را توصیف می‌کند که با هم خطر بیماری‌های قلبی و دیابت را افزایش می‌دهند. این تحلیل همچنین ۱۱ درصد خطر بیشتر فشار خون بالا و ۲۳ درصد خطر بیشتر اضافه وزن یا چاقی را در میان افراد با مصرف بالاتر نشان داد.
برای سندروم متابولیک یا دیابت، هر ۱۰۰ گرم اضافی مصرف روزانه با ۲ درصد افزایش خطر همراه بود. پژوهشگران همچنین مصرف را بر اساس وزن یا دریافت انرژی اندازه‌گیری کردند و به ازای هر ۱۰ درصد افزایش در سهم غذاهای فوق‌فرآوری‌شده، ۱۶ درصد خطر بیشتری برای این معیارها یافتند.
این ارتباط به سلامت گوارش و روان نیز کشیده شد؛ به‌طوری که مصرف بالاتر با ۳۱ درصد خطر بیشتر بیماری‌های گوارشی و ۲۷ درصد خطر بیشتر افسردگی یا اضطراب مرتبط بود. چند مورد از شرایط مزمن بررسی‌شده می‌توانند بهطور هم‌زمان در یک فرد رخ دهند (که به عنوان چندبیماری یا Multimorbidity شناخته می‌شود) و همین امر پایه بحث پژوهشگران درباره پیشگیری و مراقبت شد.
آن‌ها نتیجه‌گیری می‌کنند:
با توجه به اینکه بیماری‌های مزمن مرتبط با غذاهای فوق‌فرآوری‌شده اغلب به صورت چندبیماری ظاهر می‌شوند، کاهش مصرف این غذاها و جایگزینی آن‌ها با گزینه‌هایی با فرآوری حداقل، می‌تواند برای پیشگیری از بیماری‌های مزمن و مدیریت مراقبت‌های اولیه حیاتی باشد.
فرآوری چه بلایی سر گوارش می‌آورد؟
این تحلیل نتوانست اثبات کند که غذاهای فوق‌فرآوری‌شده قطعاً باعث این بیماری‌ها می‌شوند، اگرچه پژوهشگران چند توضیح زیست‌شناختی را مطرح کردند که ممکن است به توجیه این ارتباطات کمک کند. مطالعات آزمایشگاهی نشان می‌دهد که فرآوری گسترده می‌تواند ساختار فیزیکی غذا را به گونه‌ای تغییر دهد که بر میکروبیوم روده (جامعه میکروارگانیسم‌های ساکن در دستگاه گوارش) تاثیر بگذارد. این تغییرات ممکن است باعث ایجاد التهاب و مقاومت به انسولین نیز بشوند؛ موضوعی که پاسخگویی بدن به هورمون تنظیم‌کننده قند خون را دشوارتر می‌کند.
پژوهشگران همچنین به شواهد جدیدی اشاره کردند که نشان می‌دهد افزودنی‌های متعدد ممکن است با هم عمل کرده و یک «اثر کوکتلی» بر سلامتی ایجاد کنند. سایر مواد موثر احتمالی طی خود روند فرآوری شکل می‌گیرند. آکریلامید (آلاینده‌ای که می‌تواند در غذاهای فرآوری‌شده حرارت‌دیده ایجاد شود) و آکرولئین (که هنگام داغ شدن چربی‌ها تولید می‌شود) هر دو با بروز بیشتر بیماری‌های قلبی-عروقی مرتبط بوده‌اند.
جداسازی رژیم غذایی از سبک زندگی دشوار است!
برای تعیین نحوه ارتباط این احتمالات با سلامت بلندمدت افراد، پژوهشگران باید با دشواری اندازه‌گیری رژیم‌های غذایی طی سال‌های طولانی دست‌وپنجه نرم کنند. مطالعات گنجانده‌شده در این تحلیل، شرکت‌کنندگان را به مدت ۲ تا ۳۲ سال دنبال کرده و رژیم غذایی آن‌ها را از طریق پرسشنامه‌های تکرار مصرف غذایی، گزارش‌های خوراک ۲۴ ساعت گذشته یا تاریخچه‌های غذایی ارزیابی کرده‌اند؛ بنابراین همه آن‌ها به خوداظهاری افراد از عادات غذایی‌شان متکی بودند. پژوهشگران برای مقایسه مصرف در طول مطالعات مختلف، میزان مصرف روزانه را از گرم به وعده‌های ۵۰ گرمی (حدود ۱.۸ اونس) تبدیل کردند.
این مطالعات از قاره‌های آمریکا، اروپا، آسیا و اقیانوسیه به دست آمده و از طریق جستجوهایی تا پایان آوریل ۲۰۲۶ (اردیبهشت ۱۴۰۵) شناسایی شدند. میانگین سنی شرکت‌کنندگان بین ۲۳ تا ۷۷ سال بود و افراد زیر ۱۸ سال از مطالعه کنار گذاشته شدند.
حتی با سال‌ها پیگیری، جداسازی کامل انتخاب‌های غذایی از سایر عادات همراه آن‌ها دشوار است. پژوهشگران اذعان کردند که الگوهای پهناورتر سبک زندگی و رفتار می‌توانند بر خطرات بیماری‌های مزمن و مرگ تاثیر بگذارند، و مطالعات گنجانده‌شده نمی‌توانستند این تاثیرات را به طور کامل محاسبه کنند.
منبع: Scitechdaily
